Mehmet Şevket Eygi’nin kaleme aldığı bu köşe yazısı, yıllar önce yazılmış olmasına karşın bugün de çarpıcı biçimde güncelliğini korumaktadır. Yerli otomobilden dil meselesine, eğitim sisteminden kimlik krizine uzanan geniş bir perspektiften Türkiye’nin yapısal sorunlarını masaya yatıran Eygi, sun’î gündemlerin arkasında kaybolan gerçek meselelere dikkat çekmektedir. Peki bu sorular bugün hâlâ sorulabilir mi? Ve daha önemlisi: Yanıtlar üretildi mi?
Asıl Gündem Neden Konuşulmuyor?
Eygi, yazısında düşündürücü bir tablo çizmektedir: Türkiye’de yüz binlerce Güney Kore otomobili dolaşırken Güney Kore’de tek bir Türk otomobili dahi yoktur. Japonya, işçisine kat kat fazla ücret ödemesine rağmen ürettiği elektronik ürünleri dünyanın öbür ucuna gönderip daha düşük maliyetle çalışan Türk üreticileriyle rekabet edebilmektedir. Bu tablonun arkasında ne yatmaktadır?
Eygi’ye göre sorun, yalnızca ekonomik değil; zihinseldir. Halk kitleleri yapay gündemlerle, kişisel çekişmelerle ve dedikodularla meşgul edilmektedir. Gerçek ve yapısal meseleler ise gündemin derinliklerine gömülmektedir.
Türkçe’nin Çöküşü: İki Yüz Bin Kelimeden Birkaç Bine
Eygi’nin en sert vurgularından biri dil meselesi üzerinedir. Ona göre bir milleti ayakta tutan, yükselten unsurların başında güçlü ve zengin bir yazılı-edebî dil gelir. Oysa Türkçe, yüz yıl gibi kısa bir sürede büyük bir çöküş yaşamıştır.
Bundan yüz yıl önce yaklaşık iki yüz bin kelimelik bir dil zenginliğine sahip olan Türkçe, bugün birkaç bin kelimelik bir kabile ve sokak diline indirgenmiştir. Bu dönüşüm kendiliğinden değil; bilinçli ya da gafletle atılan adımların bir sonucu olarak gerçekleşmiştir.
Alfabe Meselesi ve Tarihten Kopuş
Bu dil çöküşünün en somut yansımalarından biri, nesillerin kendi tarihini okuyamamasıdır. Milyonlarca el yazması ve basma kitap, yüz milyonlarca arşiv belgesi, yüz binlerce mezar taşı ve aile yadigârı evrak; yeni nesiller tarafından artık okunamaz hale gelmiştir. Eygi’ye göre bu durum, bir milletin kendi köküyle bağını koparan derin bir cehalet biçimidir. Bu okuma-yazma bilmezlikle kalkınmak mümkün müdür?
“Türk Yüzyılı” Hayali ve Nobel Gerçeği
Eygi, “21. yüzyıl Türk yüzyılı olacaktır” söylemini de sert bir eleştiriye tabi tutmaktadır. Adriyatik’ten Çin Seddi’ne uzanan geniş bir Türk dünyası hayal edilirken somut bir tablo ortadadır: Tüm Türk dünyasından bir asır boyunca tek bir kişi dahi Nobel ödülü kazanamamıştır.
Bu gerçek karşısında “Nobeli verenler Türk düşmanıdır” demek bir çözüm üretmemektedir. Asıl soru şudur: Bugünkü eğitim sistemi, bugünkü üniversiteler ve bugünkü yazılı dille bu hayaller gerçekleşebilir mi?
Kimlik Krizi: Şapka Kanunu’ndan Tarikat Yasağına
Eygi, yazısında kişisel bir deneyimini de aktarmaktadır. Başında kırmızı bere bulunan eski bir fotoğrafının gazete arşivinden çıkarılıp yayınlanmasının ardından savcılıktan davetiye almıştır. Gerekçe: Şapka Kanunu’na muhalefet.
Şapka Kanunu Hâlâ Geçerli mi?
Şapka Kanunu, üniversite profesöründen en küçük hademeye kadar her erkeğin şapka giymesini zorunlu kılmaktadır. Oysa bugün ortada şapka giyen kimse kalmamıştır. Bu noktada Eygi çarpıcı bir soru sormaktadır: Yıllarca önce bere giydiği için soruşturma açılan biri varken, kanunun asıl hükmüne göre şapka giymeyen milyonlar neden yargılanmamaktadır? Bu çelişki, kendi içinde bir hukuk krizinin somut yansımasıdır.
Tarikatların Yasak Olduğu Bir İslam Ülkesi
Eygi’nin bir diğer keskin tespiti din ve vicdan özgürlüğü üzerinedir. Resmî ideoloji savunucuları, Mevlânâ’yı ve Hacı Bektaş Veli’yi methederken Mevlevilik ve Bektaşilik tarikatlarının açılmasına izin vermemektedir. Medeni Batı ülkelerinde Müslüman kızların başörtüsüyle üniversiteye gidebildiği bir çağda, Türkiye’de tam ters uygulamalar sürmektedir.
Büyük Sermaye Neyi Üretiyor?
Eygi’nin ekonomiye ilişkin tespiti de dikkat çekicidir. Milyarlarca dolara sahip büyük iş insanları; ayran, dondurma, maden suyu ve gazoz sanayiine yatırım yaparken kimse uçak fabrikası kurmamaktadır. Kimse yüzde yüz yerli bir Türk otomobili üretip Amerika’da, Almanya’da, Japonya’da satmak için kolları sıvamamaktadır.
Bu tespit yalnızca bir ekonomik eleştiri değil; aynı zamanda bir vizyon sorununa işaret etmektedir. Yüksek katma değerli üretim yerine tüketim malları sanayiine odaklanmak, bir ülkeyi kalkındırmaz; bağımlılığını derinleştirir.
İsviçre Modeli: AB Üyesi Olmadan Kalkınmak Mümkün mü?
Eygi, Türkiye’nin tüm umudunu Avrupa Birliği’ne bağlamasını da sorgulamaktadır. İsviçre ne BM’ye ne de AB’ye üyedir. Yapılan referandumda halk AB üyeliğini reddetmiştir. Buna rağmen İsviçre; siyaset, ekonomi, eğitim ve medeniyet alanlarında son derece ileri bir ülke olarak varlığını sürdürmektedir.
Bu örnek, üyelik veya dışlanmanın tek başına bir ülkenin kalkınmasını belirlemediğini ortaya koymaktadır. Asıl belirleyici olan; kurumsal kalite, hukukun üstünlüğü ve üretim kapasitesidir.
Şikâyet Edebiyatından Çözüm Üretimine
Eygi’nin yazısındaki belki de en önemli uyarı, şikâyet kültürüne yönelik olanıdır. Bir kesim sürekli mağduriyet edebiyatı yaparken çare ve çözüm üretmekten uzak kalmaktadır. Demirel ne olacak, Çiller ne yaptı, Bahçeli eskiden ne dedi türünden dedikodular ise milleti asıl meselelerden uzak tutmaktadır.
Eygi’ye göre yapılması gereken şey açıktır: Ahlak ve hukuk çerçevesinde kapsamlı bir sorgulama başlatmak, politikacıları, idarecileri ve seçkinleri yapıcı biçimde eleştirmek ve çözüm önerileriyle ortaya çıkmaktır.
Karanlık mı, Şafak mı?
Mehmet Şevket Eygi’nin bu yazısı, bir çağrıdır. Sistem bitmiştir diyen Eygi; köklü bir değişime gidilmediği takdirde büyük sürprizler, yıkımlar ve tufanlarla yüzleşileceği uyarısını yapmaktadır. Bu uyarı karamser bir öngörü değil; harekete geçme çağrısıdır.
Gerçek gündem maddelerini bilmek, tartışmak ve çözüm üretmek; bir milletin kaderine sahip çıkmasının ilk adımıdır. Beyinler dumura uğramışsa, yapılacak olan şey onları yeniden uyandırmaktır.
