Latin Amerika’nın ABD ile olan tarihsel ilişkisi, darbe girişimleri ve bölgesel direniş stratejileri. Chavez örneği üzerinden ABD’nin müdahale politikaları…
Latin Amerika’nın Kısa Tanımı ve Tarihsel Arka Planı
Latin Amerika, Güney Amerika kıtasını kapsayan, aynı zamanda Fransızca, İngilizce, İspanyolca ve Portekizce gibi Latin kökenli dillerin konuşulduğu ülkeleri kapsayan geniş bir coğrafyadır. Bu bölgede Maya, Aztek ve İnka gibi büyük medeniyetler tarih boyunca önemli izler bırakmıştır.
- yüzyıldan itibaren Batılı sömürgeciler tarafından işgal edilen Latin Amerika, son 150-200 yıldır ise ABD’nin jeopolitik etkisi altında kalmış ve kendi kimliğini koruma mücadelesi vermektedir.
Monroe Doktrini ve ABD’nin Arka Bahçesi
ABD’nin Latin Amerika’daki müdahaleci politikaları 1823 tarihli Monroe Doktrini ile başlamıştır. Bu doktrin, bölgeyi ABD’nin çıkar alanı olarak tanımlar. Böylece Latin Amerika “arka bahçe” olarak ilan edilmiş ve bu durum sonraki yüzyıllarda ABD’nin sürekli müdahalelerini meşrulaştıran bir zemin oluşturmuştur.
“Big Stick” (Kalın Sopa) politikasıyla, güvenini kazanamayan ülkelere müdahaleyi yasal hâle getiren ABD, askeri darbelerden iç savaşlara kadar her tür aracı devreye sokmuştur.
Varlık İçinde Yokluk: Latin Amerika’nın Zenginliklerine Rağmen Kriz
Yer altı ve yer üstü zenginliklerine rağmen Latin Amerika, gelir dağılımı adaletsizliği, siyasal istikrarsızlık ve sosyal sorunlarla mücadele etmektedir. ABD’nin Ortadoğu’daki tutumu kadar Latin Amerika üzerindeki etkisi de doğrudandır.
Bölge, yolsuzluklar, darbeler ve ekonomik buhranlarla anılmakta; Venezüella gibi ülkeler, ABD’nin doğrudan ya da dolaylı müdahaleleriyle zayıflatılmaktadır.
2002 Venezüella Darbe Girişimi: Chavez’e Karşı Hamle
11 Nisan 2002’de ABD, Venezüella’da 48 saat süren bir darbe girişimini destekledi. Meclis feshedildi, yeni bir başkan yemin etti ancak halkın yoğun tepkisiyle darbe başarısız oldu. Hugo Chavez göreve geri döndü. O dönem ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı olan Condoleeza Rice, bu gelişmelerin ardından “Chavez’e ikinci bir şans verildi” diyerek darbenin arkasındaki gücün ABD olduğunu dolaylı şekilde ifade etti.
Chavez’in 2013’te kanserden ölmesi de tartışmalı bir konu olarak kalmaya devam ediyor. Bu ölüm, bazı çevrelerce müdahalenin bir başka yöntemi olarak değerlendirildi.
Sosyalizm, Liderler ve Kurumsallaşamayan Devletler
Latin Amerika’da sosyalizm ve karizmatik liderler (Fidel Castro, Hugo Chavez, Evo Morales) halk tarafından sıklıkla sahiplenilmektedir. Kurumsal yapının tam olarak oturtulamaması nedeniyle halk taleplerini genellikle lider figürleri üzerinden dile getirmektedir.
ABD Karşıtı İşbirlikleri ve Bölgesel Direniş
Latin Amerika ülkeleri, ABD etkisinden kurtulmak için bölgesel işbirlikleri kurmuşlardır:
- MERCOSUR: Brezilya, Arjantin gibi ülkelerin dahil olduğu ekonomik birlik.
- BRICS: Brezilya’nın Rusya, Çin, Hindistan ve Güney Afrika ile kurduğu uluslararası ekonomik işbirliği.
- İran ile ekonomik-siyasi ilişkiler: Chavez’in liderliğinde yürütülen bölgesel açılımlar.
Bu işbirlikleri, ABD’ye alternatif eksenler yaratmayı ve ekonomik bağımsızlık elde etmeyi amaçlamaktadır.
ABD’nin Sandığa Müdahalesi ve Siyasal Dizayn
Son yıllarda Latin Amerika’da birçok ülkede sol eğilimli yönetimlere karşı sistematik müdahaleler yapıldı:
- Brezilya: Yolsuzluk iddialarıyla siyasal kriz.
- Arjantin: Başkan değişikliği.
- Venezüella: Mevcut başkan Madura’nın parlamentoda çoğunluğu kaybetmesi.
- Bolivya: Evo Morales’in başkanlığı referandumla sınırlandırıldı.
ABD, bu süreçlerde maddi destekler vererek muhalefeti beslemekte, kampanyaları manipüle etmekte ve sandık süreçlerini etkilemektedir.
Çifte Standartlar: Demokrasi ve İnsan Hakları Nerede?
ABD, kendi değerlerini öne çıkarsa da konu çıkarları olduğunda bu ilkeleri hiçe sayabilmektedir. Demokrasi, insan hakları ve özgürlük gibi değerler, Latin Amerika’da uygulamaya gelince geri planda kalmakta; müdahaleci politikalar ön plana çıkmaktadır.
Venezüella Başkonsolosu’ndan Dikkat Çeken Sözler
Venezüella’nın İstanbul Başkonsolosu’nun söylediği şu söz, Latin Amerika’nın yaşadığı durumu özetliyor:
“Amerika’da neden darbe olmuyor biliyor musunuz? Çünkü Amerika’da Amerikan Büyükelçiliği yok.”
Bu söz, ABD’nin küresel müdahalelerini ve özellikle Türkiye ve Latin Amerika’daki darbe tecrübelerini anlamlandırmak açısından dikkat çekici bir anekdottur.
Yazar: Mustafa Kaya
